DN, PN i Schedule: który parametr do czego służy

Kto zamawia rury, kołnierze i kształtki, stale napotyka trzy skróty: DN, PN i Schedule. To one sprawiają, że elementy różnych producentów do siebie pasują – i to trzy dane, bez których żaden dostawca nie policzy wiarygodnej oferty. Wyjaśniamy, co oznaczają i gdzie kryją się typowe nieporozumienia.

DN – średnica nominalna

DN pochodzi od „Diamètre Nominal”, czyli średnicy nominalnej. Jest to wielkość bezwymiarowa oznaczająca elementy wzajemnie dopasowane: rura, kołnierz, kolano, armatura i uszczelka jednego rurociągu mają to samo DN i dlatego do siebie pasują.

Najczęstszy błąd: DN 100 nie oznacza, że średnica wewnętrzna wynosi dokładnie 100 mm. Średnica nominalna to liczba porządkowa, nie wymiar. Ustalona jest natomiast średnica zewnętrzna – i to ją należy podać, gdy mowa o samej rurze.

Średnice zewnętrzne wg EN 10220 (szereg 1). Wartości w calach to przyjęte odpowiedniki, nie dokładne przeliczenie.

PN – ciśnienie nominalne

PN pochodzi od „Pression Nominale”, czyli ciśnienia nominalnego. PN 16 oznacza, że element jest zaprojektowany na 16 bar w temperaturze odniesienia. W instalacjach przemysłowych powszechne są PN 6, 10, 16, 25 i 40; w zakresie wysokociśnieniowym i energetyce następują PN 63, 100, 160, 250, 320 i 400.

Rzecz decydująca i często pomijana: wraz ze wzrostem temperatury dopuszczalne ciśnienie roboczne maleje. Kołnierz PN 40 wytrzyma swoje 40 bar przy 20 °C, znacznie mniej przy 300 °C. Skala spadku zależy od materiału – gatunki żarowytrzymałe jak 16Mo3 czy 13CrMo4-5 utrzymują nośność dłużej niż stal niestopowa. Wartości wiążące są w tabelach ciśnienie-temperatura normy EN 1092-1.

PN i Class – dlaczego to nie to samo

W systemie amerykańskim miejsce PN zajmuje Class według ASME B16.5. Oba systemy można z grubsza sobie przypisać, ale nie są wymienne: średnica podziałowa, liczba śrub i grubość kołnierza się różnią. Kołnierz Class 150 nie połączy się z przeciwkołnierzem PN 16.

Wyłącznie jako orientacja projektowa. Rzeczywiste wymiary przyłączeniowe znajdują się w naszych tabelach wymiarowych kołnierzy, formy pod typami kołnierzy. Liczba oznacza ciśnienie w barach, a nie szereg PN: kołnierz Class 150 odpowiada ciśnieniu około 20 bar i nie pasuje do żadnego kołnierza PN.

Schedule – grubość ścianki

DN i PN pochodzą z normalizacji europejskiej, natomiast Schedule (Sch.) z obszaru amerykańskiego – ASME B36.10M dla rur stalowych, B36.19M dla nierdzewnych. Liczba Schedule opisuje grubość ścianki przy danej średnicy zewnętrznej. Im wyższa liczba, tym grubsza ścianka.

Ważne: Schedule nie jest stałym wymiarem w milimetrach. Sch. 40 oznacza inną grubość dla DN 50 niż dla DN 200.

Grubości wg ASME B36.10M. Dla rur nierdzewnych obowiązuje B36.19M z szeregami 5S, 10S, 40S i 80S, gdzie grubości są częściowo mniejsze.

Jak te wielkości działają razem

W praktyce stosuje się je łącznie. Zapis „DN 100 / PN 16” opisuje rurociąg o średnicy nominalnej około 100 mm na 16 bar. Gdy w grę wchodzi sama rura, dochodzi grubość ścianki – jako Schedule albo konkretny wymiar w milimetrach, na przykład „114,3 × 6,3 mm”.

W europejskim budownictwie rurociągowym zapis średnica zewnętrzna × grubość ścianki jest formą najbardziej jednoznaczną. Nie pozostawia miejsca na interpretację i jest lepszy od „DN 100, Sch. 40”, gdy dochodzi do zamówienia.

Co powinno znaleźć się w zapytaniu

Aby dostawca mógł policzyć bez dopytywania, potrzebne są pięć danych:

• Materiał – na przykład P235GH, 16Mo3 lub 1.4404. Przegląd pod materiałami.
• Wymiary – średnica zewnętrzna × grubość ścianki albo DN z Schedule
• Ciśnienie nominalne i norma – PN lub Class oraz norma wyrobu
• Ilość i długość – długość fabryczna, długość stała lub odcinek pasowany
• Atest – 2.2 albo atest odbiorczy 3.1 lub 3.2 wg EN 10204

W razie wątpliwości co do doboru kalkulator rurociągowy oferuje narzędzia do materiału, średnicy i połączenia kołnierzowego. Dalsza lektura: kołnierze wg EN 1092-1 i atest 3.1 czy 2.2.